کتاب افسوس برای نرگس های افغانستان اثر ژیلا بنی یعقوب انتشارات کویر

معرفی

آشنایی با ژیلا بنی‌یعقوب، نویسنده‌ی کتاب افسوس برای نرگس‌های افغانستان

ژیلا بنی­‌یعقوب، متولد ۳۰ مرداد 1349، روزنامه‌­نگار، فعال حقوق بشر و فعال سیاسی است. او دبیر سرویس اجتماعی روزنامه‌­ی سرمایه و سردبیر وبگاه کانون زنان ایرانی است. بنی­‌یعقوب در سال 1388 در جریان وقایع بعد از انتخابات ریاست جمهوری دستگیر و در سال 1389 به یک سال حبس و سی سال محرومیت از روزنامه­‌نگاری محکوم شد.

وی در سال 2009 موفق به اخذ جایزه‌­ی شجاعت در روزنامه‌نگاری از بنیاد بین‌­المللی رسانه‌های زنان شد. همزمان سازمان غیردولتی روزنامه‌­نگاران کانادایی مدافع آزادی بیان نیز وی را به‌­عنوان برنده­‌ی جایزه­‌ی جهانی آزادی بیان برگزید. او در سال 2010 جایزه‌­ی ویژه­‌­ی آزادی بیان گزارشگران بدون مرز را به خاطر وبلاگ ما روزنامه­‌نگاریم دریافت کرد.بنی‌یعقوب دو اثر شناخته ­شده دارد: فرمانده مسعود: به روایت نزدیکان، دوستان و همرزمان و افسوس برای نرگس­‌های افغانستان.

معرفی کتاب افسوس برای نرگس‌­های افغانستان

افسوس برای نرگس­‌های افغانستان سفرنامه‌­ای است که در آن ژیلا بنی‌­یعقوب خاطرات شش سفرش به افغانستان را با خوانندگان به اشتراک گذاشته است.

اولین سفر او سال 1380 همزمان با حمله­‌ی نیروهای ناتو به این کشور بوده است. سفرهای او تا سال 1386 به صورت مستمر، هر سال انجام شده است و به گفته‌­ی خودش در تمام این سفرها به جای تهیه‌­ی گزارش از جبهه­‌های جنگ و وضعیت رزمندگان، به روایت زندگی زنان و مردان معمولی و غیرمعمولی افغان در جنگ و پس از آن در خانه‌­ها و خیابان­‌ها و دانشگاه­‌ها و مدارس پرداخته است.

این کتاب در هفت فصل تدوین شده و در هر فصل خاطرات یک سفر در معرض دید خواننده قرار می‌­گیرد.

فصل اول: اردوگاه ماککی، استان نیمروز، آذر 1380

این فصل شرح سفر بنی‌یعقوب به استان نیمروز در آذر 1380 است و نام کتاب برگرفته از یکی از زیرفصل‌­های آن است. در این فصل نویسنده به شرح دیده­‌ها و شنیده­‌هایش از زندگی کسانی که در اردوگاه ماککی، در مرز ایران و افغانستان، منتظرند اجازه‌­ی ورود به ایران را بگیرند، پرداخته است. در بخشی از این فصل آمده: «تعدادی از خانواده­‌ها در ماککی در گودال­‌هایی زندگی می‌کنند که خود حفر کرده‌­اند. توی گودال‌­ها نایلون و گونی پهن کرده‌­اند و رویش نشسته­‌اند؛ شاید که سرما و باد را کمتر احساس کنند.»

فصل دوم: کابل، پاییز 1381

این فصل از کتاب افسوس برای نرگس‌های افغانستان خاطرات سفر بنی‌یعقوب از سفرش به کابل در پاییز 1381 است که بیشترین حجم خاطرات را به خود اختصاص داده است.

فصل سوم: دره‌ی پنجشیر، پاییز 1381

فصل سوم مربوط به خاطرات دره‌­ی سرسبز پنجشیر در شمال افغانستان در پاییز 1381 است، جایی که شیر دره‌­ی پنجشیر، احمدشاه مسعود، در کوه­‌های آنجا با مهاجمان روس و بعد طالبان جنگید. خانم بنی‌یعقوب در این سفر با کاکا تاج­‌الدین، محافظ و پدرزن احمدشاه مسعود، ملاقات کرده و به نقل از او می‌گوید: «مسعود شب قبل از مرگ، بعد از جلسه با فرماندهانش در خصوص نقشه­‌ی نبرد، با سید نورالله عماد و مسعود خلیلی از دوستان نزدیکش محفل شعرخوانی برگزار می­‌کند و چندین بار از مسعود خلیلی می­‌خواهد این غزل حافظ را بخواند:

حجاب چهره‌­ی جان می‌­شود غبار تنم/ خوشا دمی که از آن چهره پرده برفکنم

چنین قفس نه سزای من خوش الحانیست/ روم به گلشن رضوان و مرغ آن چمنم

عیان نشد که چرا آمدم، کجا رفتم/ دریغ و درد که غافل ز کار خویشتنم

فصل چهارم: کابل، زمستان 1382

فصل چهارم کتاب افسوس برای نرگس‌های افغانستان خاطرات خانم بنی‌یعقوب از سفر به کابل در زمستان 1382 است.

فصل پنجم: هرات، زمستان 1383

این فصل به خاطرات هرات در زمستان 1383 اختصاص دارد و بیشتر مرتبط با خاطرات افغان‌­ها از ایران است. افغان‌­هایی که مدت زیادی در ایران زندگی کرده یا حتی در کشور ما به دنیا آمده­‌اند و با کوله­‌باری از خاطراتِ بیشتر تلخ و کمتر شیرین به کشورشان برگردانده شده‌­اند یا خودخواسته برگشته‌­اند. مثل محمد حدید، روزنامه‌نگار چهل‌وچند ساله‌‌ای که در سال‌های اقامت طولانی‌اش در ایران در بخش‌ دریِ رادیو مشهد کار می‌کرده و هنوز هم خاطرات تلخ روزهای مربوط به ماجرای «خفاشِ ‌شب» را فراموش نکرده است: «وقتی آن مرد که «خفاش شب» نام گرفته بود، بعد از کشتن ده‌ها دختر و زن ایرانی دستگیر شد، بسیاری از ایرانی‌ها سر هر کوچه و خیابان به ما اهانت ‌کردند و حتی بعضی از هموطنانم را تا سرحد مرگ کتک زدند؛ چون شایعه شده بود، آن مرد افغانستانی است. یک روز در استودیوی رادیو مشهد، یکی از همکاران ایرانی یقه‌ام را گرفت و بدترین فحش‌ها را نثار من و بقیه افغان‌ها کرد: «شما اینجا مفت می‌خورید و آن‌وقت به دختران ما تجاوز می‌کنید و آنها را به قتل می‌رسانید؟» در آخر هم به من گفت: «همة شما طالبان و آشغال هستید.» که گفتم: «ما به خاطر جنایت‌های طالبان است که آوارة سرزمین شما شده‌ایم و…» اما این حرف‌ها چه فایده‌ای داشت و چه اثری بر او و افرادی مثل او می‌گذاشت؟ آنها تصمیم خودشان را از قبل گرفته بودند. ما خفاش شب بودیم و طالبان. بالاخره هم معلوم شد خفاش شب، ایرانی بوده است و نه افغان؛ اما چه کسی به خاطر آن همه اهانتی که به ما شد و کتک‌هایی که خوردیم از ما دلجویی و یا عذرخواهی کرد؟»

خانم بنی‌بعقوب در جای دیگری از کتاب افسوس برای نرگس‌های افغانستان نوشته: با آنکه ایران کتابخانه‌­ای بزرگ در هرات ساخته و همه­‌ی امکانات، تجهیزات و کتاب­‌هایش را هدیه کرده، کمتر جوانی را می­‌بینی که منتقد پرحرارت و جدی ایران نباشد. آنها در همان حال که کتاب‌­های اهدایی ایران را در پشت میزهای اهدایی ایران می‌­خوانند، تندترین واژه‌­ها را درباره‌­ی کشور ما بر زبان می­‌­آورند. واقعیت چیست و علت کدام است؟

فصل ششم: کابل، تابستان و پاییز 1385

در این فصل خاطرات نویسنده در سفرش به کابل در تابستان و پاییز 1385 روایت شده است.

فصل هفتم: کابل، پاییز 1386

فصل هفتم که فصل پایانی کتاب افسوس برای نرگس‌های افغانستان به خاطرات کابل در پاییز 1386 پرداخته است.

با توجه به قرابت فرهنگی و تاریخی ایران و افعانستان و همسایگی این دو کشور، خواندن کتاب افسوس برای نرگس‌های افغانستان به همه­‌ی کسانی که علاقمند به آشنایی با تاریخ معاصر افغانستان هستند توصیه می‌­شود.